ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΔΟΥΖΙΝΑ*: Οι πλατείες άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε την πολιτική

ΠΗΓΗ: ΕΠΟΧΗ 29/1

του Κ. Δουζίνα

Εδώ και λίγο καιρό κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια το δοκίμιο του Κώστα Δουζίνα με τίτλο «Αντίσταση και φιλοσοφία στην κρίση: πολιτική, ηθική και στάση Σύνταγμα». Πρόκειται για ένα ημερολόγιο σκέψεων του Κ. Δουζίνα σε σχέση με τις πλατείες και τα κινήματα στην Ελλάδα, αλλά και το χρέος. Συζητήσαμε με τον Κώστα Δουζίνα, με αφορμή την ανάγνωση του βιβλίου, για την αριστερά, τα κινήματα, την Ευρώπη, το σοσιαλισμό.

τη συνέντευξη πήραν η Ιωάννα Δρόσου και ο Παύλος Κλαυδιανός

Η προηγούμενη συνέντευξή σου στην «Εποχή» έγινε εν μέσω του κινήματος των πλατειών. Τι άφησε πίσω της η εξέγερση των λαϊκών στρωμάτων, της νεολαίας, των πολιτών, του «πλήθους», όπως είχες σημειώσει;

Νομίζω ότι, με μια έννοια, υπάρχει ακόμα το Σύνταγμα, αυτού του είδους η νέα πολιτική δράση και πράξη. Με τη μόνη διαφορά ότι δεν παίρνει την ίδια μορφή που έπαιρνε τότε. Τι άφησε, λοιπόν... Ξεκινώντας από την κινηματική πλευρά, άφησε μια αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ο κόσμος βλέπει τη δυνατότητα συμμετοχής του στο πολιτικό γίγνεσθαι. Ότι είναι δυνατόν να συμμετέχεις και να έχεις χειροπιαστά αποτελέσματα στην πολιτική πράξη, χωρίς να περνάς αποκλειστικά από τους παραδοσιακούς πολιτικούς χώρους των κομμάτων, των συνδικάτων ή των σωματείων κλπ.  Ότι μπορείς να βρίσκεσαι στην πλατεία όχι ως πλήθος των προεκλογικών συγκεντρώσεων, που είναι σιωπηρό και απλώς χειροκροτεί και ακούει, αλλά ως ενεργός πολίτης, που συμμετέχεις σε διάλογο και μετά αποφασίζεις, και προχωράς από την απόφαση στη δράση. Αυτό είναι κάτι καινούργιο, που το είδαμε να εμφανίζεται σε όλον τον κόσμο την τελευταία δεκαετία. Αυτή η μορφή δράσης θα είναι και ένα από τα χαρακτηριστικά της επόμενης περιόδου. 

Η Νομική (σχολή) ενώπιον του νόμου και της Δικαιοσύνη

Πηγή: Αριστερό βήμα του Κ. Δουζίνα Ποιος είναι ο ρόλος της νομικής παιδείας, τι σημαίνει το να μαθαίνει κανείς το νόμο; Το πρώτιστο καθήκον των δασκάλων του νόμου είναι να κατανοούν και να διδάσκουν τη γλώσσα της δικαιοσύνης, την αναπνοή, το πνεύμα και την αμεροληψία που θα έπρεπε να κινεί το σώμα του νόμου. Νόμος χωρίς δικαιοσύνη είναι κενό γράμμα, σώμα δίχως ψυχή - υπολείμματα απλώς και ερείπια μιας έντιμης παράδοσης. Ένας δικηγόρος που θέλει να είναι άξιος του ονόματός της, νέμει και κατανέμει. Θέτει τις απαιτήσεις της απούσας δικαιοσύνης και της ιδανικής ισότητας ενώπιον της, πάνω από τα αιτήματα της εξουσίας και των καταχρήσεων του πλούτου. Η δικαιοσύνη εκλείπει όχι μόνο όταν δεν πληρούνται τα κριτήρια, που ο ίδιος ο νόμος έχει θέσει στον εαυτό του, αλλά πολύ περισσότερο όταν το σύνολο της Νομικής (και η διδασκαλία της) δεν λογοδοτεί, η ίδια, στο βωμό της δικαιοσύνης. Δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να το θυμίσω αυτό στα παιδιά της Αντιγόνης. Η Θέμιδα, που κοσμεί τα δικαστήρια μας, έχει δεμένα τα μάτια της ακριβώς για να μην δει τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του προσώπου, που έρχεται ενώπιον του νόμου (τοποθετώντας την αφηρημένη λογική του θεσμού πάνω από τη ζεστή λάμψη της δικαιοσύνης). Η Νομική σχολή από την άλλη πλευρά έχει στο σφυγμό της ένα ανάχωμα ορθάνοιχτο, που κοιτάζει τον άλλο στο πρόσωπο και υπόσχεται άπειρη δικαιοσύνη. Εκείνοι που το ξεχνούν αυτό, όταν διδάσκουν ή ασκούν τη δικηγορία, μετατρέπονται σε λογιστές της εξουσίας και υποχείρια της. Από λειτουργούς του κράτους Δικαίου μετατρέπονται σε υπηρέτες του κράτους. Η απόσταση μεταξύ Κράτους και Κράτους Δικαίου είναι πάντοτε μικρή, αλλά όταν η δικαιοσύνη εκπίπτει του νόμου, τότε τα δύο καθίστανται ταυτόσημα - ο νόμος σαν γλώσσα μιας τρελής από δύναμη κυριαρχίας.

Για τις ανθρωπιστικές σπουδές της αντίστασης

ΠΗΓΗ: ΕΠΟΧΗ

Του

Κώστα Δουζίνα*

Συνειδητοποίησα για πρώτη φορά ότι υπάρχει κάτι παράξενο γύρω από τον όρο «ανθρωπιστικές σπουδές»1 κατά την πρώτη συνάντηση που αποσκοπούσε στην ίδρυση μιας Ευρωπαϊκής Κοινοπραξίας Κέντρων Ανθρωπιστικών Σπουδών. Εκτός από το Κέντρο της Ουτρέχτης που μας φιλοξενούσε και το δικό μου, τα υπόλοιπα επίδοξα ιδρυτικά μέλη προέρχονταν από σχολές με διακριτά επιστημονικά αντικείμενα: αρχαιολογία, αγγλική γλώσσα, ολλανδικά, μέσα επικοινωνίας, φιλοσοφία.

Μου έκανε εντύπωση: δεν υπάρχει καμία κατάλληλη ή ευρέως χρησιμοποιούμενη λέξη που να αποδίδει τον όρο «humanities» στα ελληνικά ή στα ιταλικά, που υποτίθεται ότι είναι οι μητρικές γλώσσες των ανθρωπιστικών σπουδών. Ο όρος «ανθρωπιστικές σπουδές», παρότι μοιάζει να κοιτά προς την Ανατολή και προς το παρελθόν αποτελεί ολοκληρωτικά μια σύγχρονη αμερικανική επινόηση. Έως πρόσφατα δεν υπήρχαν πανεπιστημιακά τμήματα, μαθήματα ή ερευνητικά κέντρα για τις ανθρωπιστικές επιστήμες στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Οι λίγες βρετανικές εξαιρέσεις αποτελούν μάλλον αποτέλεσμα της «ειδικής σχέσης» μας με τα υπερατλαντικά μας ξαδέλφια και της επιχειρηματικής νοοτροπίας που αντικατέστησε την παλαιότερη ευγενή διακυβέρνηση των πανεπιστημίων και μάλλον μιμείται παθητικά την αγορά.

Το ελληνικό ηφαίστειο

του Κώστα Δουζίνα

(Αντιπρύτανη του Birkbeck College, Πανεπιστήμιο Λονδίνου, Διευθυντή του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Σπουδών)

 ΠΗΓΗ  omadeon.wordpress.com

Το καλοκαίρι του 1918, ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης συνάντησε το μεγάλο Άγγλο συγγραφέα Ε. Μ. Φόρστερ στην Αλεξάνδρεια και έτσι ξεκίνησε μια μεγάλη φιλία. “Εσείς οι Άγγλοι δεν μπορείτε να καταλάβετε τους Έλληνες”, του λέει ο Καβάφης. “Εμείς χρεοκοπήσαμε εδώ και καιρό. Να προσεύχεστε εσείς οι Άγγλοι, με την τάση σας για περιπέτειες, να μην χάσετε το κεφάλαιό σας γιατί τότε θα γίνετε σαν κι εμάς, ανήσυχοι, ανήμποροι και ψεύτες”. Σχολιάζοντας αυτό το μυστηριώδες κείμενο, ο Giorgio Agamben γράφει το 1993: “το μόνο σίγουρο είναι ότι από τότε όλοι οι λαοί της Ευρώπης και πιθανόν όλου του κόσμου έχουν πτωχεύσει”. Εμείς οι Έλληνες και πιθανόν όλοι οι Ευρωπαίοι έχουμε χρεοκοπήσει: πολιτικά, πολιτισμικά και ψυχικά. Πολιτικά πρώτα.

H Ελλάδα προσφέρει σήμερα την καλύτερη εικόνα του ευρωπαϊκού μέλλοντος. Ότι η Ελλάδα επιλέχθηκε ως πειραματόζωο για το νέο τρόπο οικονομικής διακυβέρνησης, θεωρείται γενικά γνωστό. Αυτό που έχει αναλυθεί λιγότερο, είναι το είδος πολιτικής που εισάγεται χωρίς καμία συζήτηση. Οι εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση, οι δημοσκοπήσεις και οι κομματικές αντιδικίες δίνουν την εντύπωση ότι η πολιτική ζωή συνεχίζεται όπως πάντα. Τα μέτρα όμως που παίρνονται εισάγουν την πλέον επιθετική παραλλαγή της γεωπολιτικής (που ορίζεται ως άσκηση εξουσίας στο ατομικό και κοινωνικό σώμα, εξουσίας που στοχοποιεί τη ζωή) στην Ευρώπη. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η πρόσφατη ηφαιστειακή έκρηξη στην Ισλανδία, μια χώρα που έχει υποφέρει τα πάνδεινα από την παράλογη απληστία και ανηθικότητα των τραπεζιτών, είναι η πιο αρμόζουσα αλληγορία για την εξελισσόμενη ελληνική τραγωδία. Αλλά η κρίση έχει συζητηθεί κυρίως με υλικούς και οικονομικούς όρους και δευτερευόντως μόνο σε σχέση με τον πολιτικό χαρακτήρα και τις επιπτώσεις της. Η κυβέρνηση, τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης και οι αυτάρεσκοι «ειδικοί» παρουσιάζουν τα γεγονότα και το μνημόνιο σαν θεϊκή πράξη, μια φυσική καταστροφή που δεν μπορούσε να προβλεφθεί ή να αποφευχθεί. Αν η Ελλάδα είναι σαν τον Τιτανικό, οι «αγορές» είναι το ανελέητο παγόβουνο και οι απαιτήσεις της Ευρωπαïκής Ένωσης και του ΔΝΤ μια ξαφνική ηφαιστειακή έκρηξη. Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτή την «ηθοποίηση» (naturalization) της οικονομίας, «φετιχισμό των καταστροφών», κάτι σαν τον φετιχισμό του εμπορεύματος κατά Μαρξ. Πολιτικές αποφάσεις που παίρνονται στις Βρυξέλλες και τη Νέα Υόρκη και εφαρμόζονται πιστά στην Αθήνα, στρατηγικές επιλογές των χρηματιστών, πρωτόγνωρες επιβολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΔΝΤ παρουσιάζονται ως αναπόφευκτες, αναπόδραστες, σχεδόν μη ανθρώπινες παρεμβάσεις. Η μόνη απάντηση των πολιτικών και οικονομικών ελίτ μπροστά σε τέτοια «ανωτέρα βία» είναι να εφαρμόσουν διαδικασίες πολιτικής άμυνας έτσι ώστε να περιορίσουν τις απώλειες και τις ζημιές.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΚΩΣΤΑ ΔΟΥΖΙΝΑ

«Η κρίση δεν αλλάζει μόνο τα  οικονομικά μεγέθη,  αλλάζει τις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων»

Τη συνέντευξη πήραν
η Όλγα Μπαλαούρα
και η Αφροδίτη Μπαμπάση

Πηγή: "ΕΠΟΧΗ"

*Βρισκόμαστε εν μέσω οικονομικής κρίσης, η έξοδος από την οποία φαίνεται μακρινή. Πώς θα χαρακτήριζες τη σημερινή κοινωνικοπολιτική συγκυρία;-Η οικονομική κρίση έχει επιπτώσεις σε όλα τα επίπεδα της ζωής: στο οικονομικό, στην πολιτική και στην οργάνωση της ψυχικής ισορροπίας των ανθρώπων. Ο τρόπος οργάνωσης της κοινωνικοπολιτικής συγκυρίας δείχνει ότι δεν πρόκειται για μια κρίση με την έννοια μιας αλλαγής περισσότερο ή λιγότερο σημαντικής κάποιων πραγμάτων που μετά θα ισορροπήσουν, αλλά για ένα συνολικό γράψιμο από την αρχή του τρόπου οργάνωσης της κοινωνίας, αλλά και των σχέσεων των ανθρώπων μέσα σ’ αυτή. Με αυτή την έννοια είναι πολύ πιο βαθιά η αλλαγή από τις αλλαγές των κοινωνικο-εργασιακών δικαιωμάτων.